Илимий ачылыштар

Автор: Жоошбекова А. Р.
тарых илимдеринин доктору, профессор И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университети Бишкек ш.
Автор: Бекдайырова Н. М.
магистрант И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университети Бишкек ш.

КЫТАЙЛЫК КЫРГЫЗДАРДЫН ЧАРБАЛЫК ТУРМУШУ

Негизги сөздөр: кыргыздар, чарба, мал чарбачылыгы, аймактар, жаратылыш шарттары, мал чарбачылыгы, жайлоо, кыштоо, көчүү.

Аннотация. Макалада Шинжаңдагы кыргыздардын чарбалык турмушундагы маселелер каралды. Кыргыздар адатынча тоолуу жана тоо этектериндеги жерлерди ээлеп келишет. Ошол эле учурда орто кылымдарда жана жаңы доордо Кашкар менен Лобнордун тегерегиндеги түздүктөрдү өздөштүргөн кыргыздар да бар. Жалпысынан, учурда Шинжаңда 200 миңге жакын кыргыз жашайт. Алардын басымдуу бөлүгү Кызыл-Сууда топтолгон. 50-жылдардын аягы – 60-жылдардын башына чейин кылымдын манаптары, башкача айтканда коллективдештирүү, кыргыздар негизинен тоолуу жана тоо этектериндеги жерлерди ээлеп, дыйканчылык менен бирге мал чарбачылыгы менен алектенишкен. Кыргыздар жашаган аймагына жараша ар кандай мал багышкан. Тарбагатай, Текес, Ак-Суу, Кызыл-Сууда негизинен кой, эчки, уй, жылкы багылса, Хотан, Каргалык, Памирде жаратылыштык-климаттык шартка байланыштуу топоз, анан кой, эчки, уй жана жылкы багылат. Шинжаңдын кыргыздар жашаган бардык аймактарында көчмөн кыргыздардын транспорт каражатынын керектүү милдетин аткарган төөлөрдү кармоону туура көрүшөт.