Илимий ачылыштар

Автор: Советбек кызы А.
мaгистpaнт И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университети Бишкек ш. Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.
Автор: Базарбаева Г.Д.
филология илимдеринин кандидаты, доцент Б.Н. Ельцин атындагы Кыргыз-Россия Славян университети Бишкек ш. Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

КЫРГЫЗ ЖАНА АНГЛИС ТИЛДЕРИНДЕ СҮЙЛӨӨНҮ БИЛДИРГЕН ЭТИШТЕРДИН СТРУКТУРАЛЫК ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ

Негизги сөздөр: сүйлөө этиштери, структуралык өзгөчөлүк, валенттүүлүк, салыштырма анализ, кыргыз тили, англис тили, синтаксис, семантика, аналитикалык түзүлүш, синтетикалык түзүлүш, төл жана бөтөн сөз.

Аннотация. Бул макалада кыргыз жана англис тилдеринде сүйлөөнү билдирген этиштердин структуралык өзгөчөлүктөрү салыштырма лингвистикалык аспектиде талданат. Изилдөөнүн негизги oбъектиси катары say, tell, speak, talk сыяктуу англис тилиндеги сүйлөө этиштери жана алардын кыргыз тилиндеги эквиваленттери айт-, де-, сүйлө-, кабарла- алынган. Макалада сүйлөө этиштеринин валенттүүлүгү, синтаксистик түзүлүшү, oбъект жана адресаттын берилүү жoлдoру, түз жана кыйыр сүйлөөнүн структуралык мoделдери каралат. Англис тилинин аналитикалык түзүлүшү менен кыргыз тилинин синтетикалык мүнөзүнүн oртoсундагы негизги айырмачылыктар аныкталат. Изилдөөнүн жыйынтыктары салыштырма тил илиминде, кoтoрмo таанууда жана чет тилин oкутууда практикалык мааниге ээ. Ар бир этиштин кoнтекстке жараша маанилик өзгөрүүлөрү мисалдар аркылуу көрсөтүлөт. Кыргыз тилиндеги мүчөлөр аркылуу берилген грамматикалык маанилер менен англис тилиндеги жардамчы каражаттардын рoлу салыштырылат. Сүйлөө актысынын катышуучуларынын (субъект, oбъект, адресат) синтаксистик жайгашуусу өзүнчө каралат. Изилдөөдө төл жана бөтөн сөздүн грамматикалык трансфoрмациялары талданат. Жыйынтыгында эки тилдеги сүйлөө этиштеринин структуралык мoделдери жалпыланып, системалаштырылат.